Bilindi\u011fi gibi, sosyal demokrat hareket i\u00e7erisinde \u0130ngiltere kaynakl\u0131 olarak, \u201c3. Yol<\/strong>\u201d ad\u0131yla sosyal demokrat de\u011ferleri dikkate almayan \u201cpragmatik<\/strong>\u201d bir program Almanya\u2019da da \u201cYeni Merkez<\/strong>\u201d tan\u0131mlamas\u0131yla aynen y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koymu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n Bu program Hollanda, \u0130talya, Norve\u00e7 vb. \u00fclkelerde de etkili olmu\u015ftu. Ancak 3. Yol s\u00f6ylemiyle iktidara gelen sosyal demokrat partilerin iktidarlar\u0131 \u00e7ok uzun s\u00fcrmemi\u015fti. \u00c7\u00fcnk\u00fc neoliberal d\u00fcnyadan esinlenen programlar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fan kesimlerin mevcut sosyal ve ekonomik haklar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fma konusu yapan uygulamalar i\u00e7eriyordu. Sosyal demokrat partileri destekleyen kitleler daha \u00e7ok e\u015fitlik beklerken, kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131n\u0131n yok olmas\u0131na, sosyal demokrat partilere oy vermeyerek, sand\u0131\u011fa gitmeyerek ve hatta bu partilerden istifa ederek sert tepki g\u00f6stermi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n Sosyal demokrat partilerin bug\u00fcn i\u00e7erisinde bulundu\u011fu krizin ba\u015flang\u0131c\u0131, \u201c3. Yol<\/strong>\u201d politikalar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkede y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konulmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu durumu, Hollanda \u0130\u015f\u00e7i Partisi\u2019nin eski lideri Wouter Bos<\/strong>, 25 Ocak 2010\u2019da Amsterdam\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada; \u201c3. Yol ilericileri, makul bir \u015fekilde denetlenen bir serbest piyasan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131nda yata\u011fa gittiler; uyand\u0131klar\u0131nda ise zincirlerinden bo\u015fanm\u0131\u015f bir canavarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar<\/strong>\u201d diyerek, yap\u0131lan yanl\u0131\u015f\u0131 cesaretle ortaya koymu\u015ftu. Bos; \u201cNeoliberaller, uzun s\u00fcre k\u00fcreselle\u015fmenin, ba\u015f\u0131m\u0131za nereden geldi\u011fi bilinmeyen ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funa bizleri inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar<\/strong>\u201d diyerek \u00f6zele\u015ftiriyi derinle\u015ftirmi\u015fti. Sonu\u00e7ta, serbest piyasac\u0131lar\u0131n planlad\u0131klar\u0131 gibi, ortama \u201cGittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyen bir Anglosakson ekonomik sistem, gittik\u00e7e k\u00fc\u00e7\u00fclen bir kamu sekt\u00f6r\u00fc ve gittik\u00e7e \u00f6zg\u00fcrle\u015fen piyasalar\u0131n hakim oldu\u011funa<\/strong>\u201d vurgu yapm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bos\u2019un ve benzerlerinin, neoliberal hegemonyan\u0131n sosyal demokrasi \u00fczerindeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerini a\u00e7\u0131k y\u00fcreklilikle ortaya koymu\u015f olmalar\u0131, sosyal demokrasinin bundan sonra izlemesi gereken yolu da g\u00f6stermi\u015f oluyor. Bos bunu \u015f\u00f6yle ifade ediyor; \u201cS\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u015funa kani oldum ki, bazen kamu yarar\u0131n\u0131 piyasalardan korumak, kamu yarar\u0131na zarar vermemek amac\u0131yla piyasalar\u0131 evcille\u015ftirmeye te\u015febb\u00fcs etmekten daha kolay ve daha iyidir.<\/strong>\u201d Bos\u2019un bu tespitlerini, di\u011fer sosyal demokrat partilerin sol kanat politikac\u0131lar\u0131n\u0131n ve sendikac\u0131lar\u0131n analizlerinde de g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n Bu analizler, ilericilik ve reform kurumlar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131larak geni\u015f halk kesimlerinin kazan\u0131lm\u0131\u015f sosyal ve ekonomik haklar\u0131n\u0131n geriletilmesinin sosyal demokrat partilere b\u00fcy\u00fck zarar verdi\u011fi konusunda hemfikirler. Sol partiler, siyaset bilimciler, sosyal demokrat vak\u0131flar son 10-15 y\u0131ld\u0131r \u00e7e\u015fitli forumlarda bir araya gelerek gerilemenin nedenlerini analiz etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ortaya \u00e7e\u015fitli raporlar \u00e7\u0131kt\u0131. Bu forumlarda \u201cne yapmal\u0131?<\/strong>\u201d sorusu da tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00fczerinde mutabakat sa\u011flanan g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcn: Neoliberallerin ileri s\u00fcrd\u00fckleri gibi SSCB\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131 ile sol-sosyal demokrasi bitmi\u015f de\u011fildir. Tam aksine sol politikalara ihtiya\u00e7 daha da artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc var olan e\u015fitsizlikler, piyasac\u0131 k\u00fcreselle\u015fme denilen s\u00fcre\u00e7te daha da artmaktad\u0131r. Sosyal demokrasi, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7erisinde s\u00fcrekli bir e\u015fitlik aray\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funa g\u00f6re onun de\u011ferleri ve hedefleri bug\u00fcn i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n Nitekim yap\u0131lan t\u00fcm ara\u015ft\u0131rmalar sosyal demokrasinin; \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik, dayan\u0131\u015fma, demokrasi, sosyal devlet, bar\u0131\u015f, eme\u011fin korunmas\u0131, kad\u0131n erkek e\u015fitli\u011fi, do\u011fal \u00e7evrenin korunmas\u0131 gibi temel de\u011fer ve hedeflerinin toplumlar taraf\u0131ndan benimsendi\u011fini g\u00f6steriyor. Dolay\u0131s\u0131yla sosyal demokrasi, bu temel ilkelere ve hedeflere dayal\u0131 siyaset anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 korumal\u0131, program ve stratejilerini temel ilkelerinin rehberli\u011finde yenilemelidir. Yeni meydan okumalara yeni yan\u0131tlar \u00fcretmelidir.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7er\u00e7evede, sol partiler piyasan\u0131n \u201cb\u0131rak\u0131n\u0131z yaps\u0131nlar<\/strong>\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na kararl\u0131l\u0131kla kar\u015f\u0131 durmal\u0131; toplumun piyasa toplumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine izin vermemelidir. Bu partiler;<\/p>\n\n\n\n Yukar\u0131daki saptamalar ve \u00f6neriler elbette T\u00fcrkiye sosyal demokrat hareketini de kapsamaktad\u0131r. Tabii T\u00fcrkiye siyasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden dolay\u0131 bize \u00f6zg\u00fc sorunlar\u0131n da dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekir. Buna ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015fleri sosyal demokrat derginin gelecek say\u0131s\u0131nda okuyucularla payla\u015fmay\u0131 planl\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"http:\/\/www.ercankarakas.com\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/Wouter-Bos.jpg\")
Sosyal demokrat \u00f6neriler<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n