23.02.2011
Başbakanın Kars’taki insanlık anıtını “ucube” olarak nitelemesi yalnız sanata/sanatçıya karşı bir saldırı değil. Aynı zamanda; barışa, insanlığa ve demokrasiye de bir saldırıdır.
Çünkü gerçek demokrasilerde siyasetçiler, Başbakan da olsalar bir sanat eserine ucube diyemez ve “kaldırın, bunu, gözüm görmesin” diyemez.
Tam aksine; beğenmedikleri sanat eserlerini, temsil ettikleri makamın ve hukukun gereği olarak savunurlar.
Çünkü demokrasiyi gerçekten benimseyen siyasetçiler: demokrasinin olmazsa olmaz ilkelerinden birisinin de ifade özgürlüğü olduğunu ve sanatsal eserlerin de ifade özgürlüğüne ait olduğunu bilirler.
Aynı şekilde; demokratik ülkelerde devletler/ hükümetler sanatı ve sanatçıları desteklerler. Ama sanatçıya; neyin nasıl yapılacağını dikte etmezler.
Mehmet Aksoy’un Kars’taki “İnsanlık” anıtı; kaçak bir yapı değildir. Kars Belediyesi’nin davetiyle yapılan bir heykeldir. Kamu alanına yapılmasına karar veren de belediyedir. Üstelik Erzurum Koruma Kurulu’nun ve Yüksek Koruma Kurulu’nun onayı da alınmıştır.
Sonradan yapılan itiraz sonucunda; koruma kurulunun ilk kararından dönmesi yanlıştır. Ayrıca hukuki süreç devam etmektedir. Hal böyleyken Belediye Başkanı’nın aceleyle yıkım için ihale açma kararı alması kabul edilmez.
İlginç olan; Başbakan Kars’ta katı kaçak olan ve kentsel sit alanında olan bir otelin açılışını yapmakta hiçbir sakınca görmemiş ama kaçak bir yapı olmayan heykele savaş açmıştır.
Oysa bu heykel; çatışma-savaş yerine barışı ve bir arada yaşamayı yanı insanlığı savunan bir eserdir. Başbakan’ın aynı zamanda heykelin içeriğine de karşı olduğu anlaşılıyor.
Özet olarak; Başbakanın tutumu, demokrasiye, hukuka, Anayasa’nın 64’üncü maddesine, fikir ve sanat eserleri yasasına aykırıdır. Hukuki süreç: yargının, anayasanın, yasanın ve uluslararası normların gereğini yerine getirilmesini bekliyoruz.
Biz CHP olarak; İnsanlık Anıtı’nın yıkılmasını bir cehalet olarak görüyoruz. Başbakan’ın Mehmet Aksoy’dan özür dilemesini ve Kars Belediyesi’ne verdiği buyruğu geri almasını talep ediyoruz. Mehmet Aksoy’un ve sanatçıların yanında olduğumuzun bilinmesini istiyoruz.
Heykel ve Hukuk
Anayasa’nın 64’üncü maddesi “Devlet, sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur ve geren tedbirleri alır.” “Eser sahibinin izni olmadan, esere en küçük bir değişiklik yapılamaz.”
Fikir ve sanat eserleri yasası (madde 16) “Eser sahibinin izni olmadıkça eserde veyahut eser sahibinin adında kısaltmalar, ekleme ve başka değiştirmeler yapılamaz. Kanunun veya eser sahibinin müsaadesiyle bir eseri işleyen, umuma arz eden, çoğaltan, yayımlayan, temsil eden veya başka bir suretle yayan kimse; işleme, çoğaltma, temsil veya yayım tekniği icabı zaruri görülen değiştirmeleri eser sahibinin hususi bir izni olmaksızın da yapabilir. (Değişik: 21/2/2001 – 4630/9 md.) Eser sahibi kayıtsız ve şartsız olarak yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirilmeleri menedebilir. Menetme yetkisinden bu hususta sözleşme yapılmış olsa bile vazgeçmek hükümsüzdür” demektedir.
Nitekim; Antalya Kemer’de MHP’li Belediye Başkanı tarafından “müstehcen” olduğu gerekçesiyle yerinden kaldırılan “Aşk Yağmuru” adlı heykel yargı kararıyla yerine tekrar konulmuştur.
Ayrıca Türkiye’nin 1967’de imzaladığı Venedik Tüzüğü var. 7’nci maddesinde; “Bir anıt tanıklık ettiği tarihi ve içinde bulunduğu ortamın ayrılmaz bir parçasıdır. Anıtın tümünün ya da bir parçasının başka yere taşınmasına, anıtın korunması bunu gerektirdiğinde ya da çok önemli ulusal ya da uluslararası çıkarların bulunduğu haller dışında izin verilmemelidir” denmektedir,
Özet olarak; Tüm bu metinler sanatçının rızası olmadan eserin yerinin değiştirilmesinin bile mümkün olmadığını gösteriyor. Avrupa’da heykellerin koruma amacı dışında kaldırıldığı görülmüş bir şey değildir.
