– 23.07.1995 tarihinde Anayasanın 67’nci maddesinde yapılan değişiklik “...yurtdışında bulunan Türk vatandaşlarının oy kullanabilmeleri amacıyla kanun uygulanabilir tedbirleri belirler” hükmünü getirmektedir.
– Bu durumda yasada yapılacak düzenleme ile sayıları üç milyonu bulan yurtdışındaki yurttaşlarımızdan, seçmen durumunda olanların bulundukları yerlerde de seçimlere katılma hakkı tanınmak zorundadır.
– Bu konudaki yasal düzenleme zamanında yapılmadığı için 24 Aralık’ta yapılacak erken seçime yurtdışındaki seçmenlerin tümünün katılımını sağlamakta zorlanılmaktadır.
– Kanımca sorunun bu kısa sürede çözümü ancak aşağıdaki önerilerin dikkate alınmasıyla mümkün olabilir.
ÖNERİLER:
– Yabancıların kendi ülkelerinde yapılacak seçimler ve halk oylamalarına katılmalarına mevzuatlarında olanak veren ülkelerle, hemen ikili anlaşmalar yapılmalıdır. (Ön izin alınmalıdır. Başta Almanya olmak üzere Avrupa ülkeleri mevzuatları buna belli koşulların yerine getirilmesi halinde olanak vermektedir.)
– Oy verme işlemi “Büyükelçilik ve konsolosluklarda” olabileceği gibi posta yoluyla da olabilmektedir. Ancak henüz yurtdışında seçmen kütükleri oluşturulmadığından, zaman alacak bu işlem tamamlanana kadar, postal yoluyla oy kullanma bu aşamada olanaklı değildir.
– O halde geriye temsilciliklerde ve gümrüklerde oy kullanma yöntemi kalmaktadır. Kanımızca bu iki yöntem birlikte kullanılabilir. Bu yöntemde seçmen kütüklerine gerek yoktur. Seçmenler pasaportları ile oy kullanabilirler. (1987’den beri gümrüklerde bu şekilde oy kullanılmaktadır. Pasaportlara oyun kullanıldığına dair bir ibare yazılıp mühürlenmektedir) Gümrüklerdeki bu yöntem şimdi ona paralel olarak temsilciliklerde de kullanılabilir.
– Buradaki sorun konsolosluk sayısının yeterli olmamasındadır. (Örneğin 1.3 milyon seçmen olduğu tahmin edilen Almanya’da 14 temsilcilik bulunmaktadır.) Bu durumda seçimlerin bir günde tamamlanması söz konusu olamaz. Ama gerek konsolosluklarda gerekse gümrüklerdeki oy verme işlemi, örneğin üç hafta sürebilir. (Gümrük kapılarındaki uygulama da böyledir.)
– Temsilciliklerdeki seçim işlerini, yüksek seçim kurulu konsolosluklarda yeteri kadar sandık kurulu oluşturarak yürütür. Ayrıca her konsolosluk bir seçim bölgesi sayılacaktır.
– Yurtdışındaki ve gümrüklerdeki kullanılan oyların sayımı ve hesaplanmasını kolaylaştırmak ve kesin sonuçların zamanında alınmasını sağlamak için bu oylar tek bir seçim çevresinde toplanabilir. Bu seçim çevresi “Yurtdışında seçim çevresi” olacaktır.
– Konsolosluklarda kurulacak seçim sandıklarındaki oy kullanma işleri Ankara il seçim kuruluna bağlı “Yurtdışı merkez ilçe seçim kurulu” gümrüklerdeki oy kullanma işleri ise yüksek seçim kurulu tarafından görevlendirilecek “Yurtiçi seçim kurulları” tarafından yönetilecek ve sonuçlar Ankara il seçim kurulunda birleştirilecektir.
– Böylece gümrüklerde kullanılan oyların bütün seçim çevrelerine yansıtılması yerine, hem gümrüklerde, hem de konsolosluklarda kullanılan oylar doğrudan doğruya “yurtdışı seçim çevresine” ait olmaktadır.
– Bu oylarda “yurtdışı seçim çevresi”nden çıkacak parti veya bağımsız milletvekillerinin seçilmesi düzenlenmektedir.
– Görüldüğü gibi bu düzenleme ile vatandaşların oylarına etkinlik kazandırmak ve seçme haklarının yanı sıra seçilme haklarını da tanımak üzere yurtdışı belli sayıda milletvekili çıkaracak “yurtdışı seçim çevresi” oluşturulmaktadır. Böylece farklı sorunlara sahip olan yurtdışındaki yurttaşlar parlamentoya temsilci de gönderebileceklerdir.
– “Yurtdışı seçim çevresi”nden çıkacak milletvekili sayısı objektif kriterlerle, mutabakatla belirlenebilir. Siyasi partilerin yurtdışında örgütü olmadığından, adaylar doğal olarak merkez yoklamasıyla belirlenecektir.
– Yurtdışındaki yurttaşların oy kullanabilmeleri için en az 6 aydır yurtdışında ikamet etmeleri koşulu aranacaktır.(pasaportlardan anlaşılabilir.)
– Oy verme süresinde konsolosluk ve gümrüklerde propaganda yasak olacaktır. Bu sürecin öncesindeki propaganda usulleri oy kullanılan ülkelerin mevzuatına uygun olarak yapılabilecektir.
– Konsolosluklardaki seçim sürecinde kamu güvenliğini ve düzenini sağlamaya yönelik önlemler konsoloslukların bulunduğu ülkelerce sağlanacaktır. (Avrupa ülkeleri bu görev ve sorumluluğu üslenmektedirler)
